Wat is cliëntgerichte psychotherapie?

Clientgerichte psychotherapie is gericht op duurzame persoonlijkheidsveranderingen. Het gaat om een proces van groei en ontwikkeling. Hierdoor worden niet alleen klachten effectief bestreden, maar wordt de algemene levensstandaard in termen van geluk, zingeving en gezondheid verhoogd. Ook wordt de kans op terugval gereduceerd, evenals de kans op symptoomverschuiving.

Clientgerichte psychotherapie is persoonsgericht en niet uitsluitend symptoom- of klachtgericht. Clientgerichte psychotherapie helpt de client emoties, gedachten en gedrag in een doorleefde samenhang met de eigen situatie en geschiedenis een plaats te geven en/of te verwerken. Men leert zichzelf kennen, leert eigen mogelijkheden benutten en om te gaan met beperkingen waardoor symptomen verdwijnen.

• Methodisch staan de houding van de psychotherapeut en de werkrelatie met de client centraal waarbij de client geaccepteerd wordt, empathisch benaderd wordt en de therapeut zowel authentiek als professioneel een werkrelatie met de client opbouwt.

• Binnen deze emotioneel intensieve werkrelatie richt men zich dan samen op een aandachtige exploratie van symptomen, klachten en/of psychische problemen. Dit doet men tegen de achtergrond van de levensloop van de client en met oog voor zijn huidige omstandigheden en toekomstperspectief. Zo kan de client eigen gevoelens en gedachten leren waarderen en accepteren. Zo wordt de client zich bewust van keuzes die hij heeft gemaakt, maakt en kan gaan maken.

• De gewenste klachtreductie is een gevolg van deze bredere persoonsgerichte benadering, niet het doel op zich. Vanzelfsprekend wordt ook aandacht besteed aan de klachten.

Waarom wordt deze therapiestroming clientgericht genoemd?

In Nederland heette deze vorm van therapie aanvankelijk Rogeriaanse psychotherapie, genoemd naar de Amerikaanse grondlegger Carl Rogers (in de jaren veertig/vijftig van de vorige eeuw). Rogers noemde het 'client centered', en de vertaling hiervan is clientgericht geworden. Internationaal wordt het nu Personcentered Experiential Psychotherapy genoemd. 'Experiential' om het belang dat er gehecht wordt aan het ervaren/voelen te benadrukken.

De waardering van de gevoelswereld als motiverende kracht bij mensen heeft de laatste decennia ondersteuning gekregen vanuit onderzoek naar cerebrale functies. Zoals Rogers al dacht, blijkt dat emoties meer bepalend zijn voor ons doen en laten dan cognities.

Rogers sprak van "client centered" om het verschil met andere therapeutische stromingen, waaronder psychoanalyse en de toen ook in opkomst zijnde gedragstherapie, te benadrukken.

Bij clientgerichte psychotherapie is het uitgangspunt dat mensen zelf kunnen - en in existentiele zin ook moeten - kiezen en weten wat zij doen, denken en laten. Mensen worden geholpen de eigen gedachten, gevoelens en motieven te onderkennen, te ervaren, serieus te nemen en te onderzoeken. Dus niet de therapeut leert de client wat hij moet doen, maar de client zelf ontdekt wat hij wil en kan. Vandaar de gerichtheid op de client. De therapeut is niet een leermeester of dokter, maar een begeleider en katalysator van een ontwikkelingsproces van de client, waarbij blokkades worden opgeheven en mogelijkheden en voorkeuren ontdekt. Clienten in clientgerichte psychotherapie spreken vaak van een 'zichzelf worden'.

Wanneer is clientgerichte psychotherapie geindiceerd?

Clientgerichte psychotherapie biedt effectieve behandeling voor volwassenen, ouderen, kinderen en jongeren. De behandelingen worden in verschillende settingen aangeboden: individueel, relationeel, gezin, speltherapie (bij kinderen) of in een groep.

Probleemgebieden zijn onder meer:

• hechtingsproblematiek en ontwikkelingsproblematiek

• persoonlijkheidsproblematiek

• posttraumatische klachten

• gezins- en relatieproblemen

• stemmings- en angstklachten

De problematiek kan hierbij betrekkelijk eenvoudig zijn (voor zover menselijke problematiek eenvoudig genoemd kan worden) tot buitengewoon complex (ernstig getraumatiseerde levens en/of persoonlijkheidsstoornissen).

Veel mensen beseffen of vermoeden dat de problemen en symptomen die hun psychische hulp doen zoeken te maken hebben met hoe zij met zichzelf, met anderen en met omstandigheden omgaan en/of dat de klachten te maken hebben met gebeurtenissen in hun leven nu, vroeger of in de te verwachten toekomst. Dit zijn mensen die tot hun recht komen bij clientgerichte psychotherapie. Dit besef of vermoeden kan ook latent aanwezig zijn. Ook dan kunnen mensen veel baat hebben bij clientgerichte psychotherapie.

Effectiviteit

Uit meta-analyses blijkt dat, gemeten over een zelfde aantal sessies, clientgerichte psychotherapie wat betreft de afname van klachten evidence based even effectief is als andere therapieorientaties. Meta-analyses vatten veelal meer dan honderd onderzoeken uit verschillende richtingen samen. Dat maakt de gevonden resultaten zeer robuust.

In de clientgerichte psychotherapie is er van meet af aan een traditie geweest van wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast is er de laatste decennia veel onderzoek naar de werkzame ingredienten van psychotherapie in het algemeen gedaan.

Daarnaast is er de laatste decennia veel onderzoek naar de werkzame ingredienten van psychotherapie in het algemeen gedaan. De clientgerichte opvattingen over het belang van de therapeutische relatie en over de manieren waarop deze relatie vorm gegeven wordt, worden door dit wetenschappelijk onderzoek ondersteund. Ook blijkt het van belang dat de client niet alleen cognitief met problemen bezig is, maar ook gevoelsmatig. De nadruk die binnen clientgerichte psychotherapie gelegd wordt op het ervaren en voelen wordt dus wetenschappelijk ondersteund.

Er is dus geen verschil in effectiviteit gevonden tussen de therapeutische orientaties, wel tussen individuele psychotherapeuten. Hierbij geldt dat de therapeuten die betrokken, empathisch, authentiek, en respectvol met de client omgaan, het meest effectief blijken te zijn.

Samenvattend

• Clientgerichte psychotherapie legt nadruk op een goede therapeutische relatie en richt zich op zowel het denken als het voelen. Wetenschappelijk onderzoek onderstreept het belang hiervan.

• Naast client-factoren leveren de therapeut-factoren de belangrijkste bijdragen voor een effectieve behandeling. Clientgerichte psychotherapie legt de nadruk op authenticiteit empathie en respect. Wetenschappelijk is aangetoond dat psychotherapeuten die deze kwaliteiten hebben ontwikkeld het meest effectief zijn.

Hoe lang duurt clientgerichte psychotherapie?

Clientgerichte psychotherapie en andere therapievormen zijn wat duur van de therapie betreft hetzelfde. Soms duurt de therapie enkele weken, soms maanden, soms een jaar, en er is kleine groep mensen waarvoor een langere psychotherapie geindiceerd blijkt te zijn.

De prijs/kwaliteit verhouding

Clientgerichte psychotherapie heeft, voor de groep mensen die hiervan kan profiteren, een meerwaarde doordat naast klachtreductie, ook andere terreinen van leven en persoonlijkheid therapeutisch aan bod komen, zoals werk, relaties en levensfase. De kracht van clientgerichte psychotherapie is dan ook dat niet alleen de symptomen verdwijnen, maar men zichzelf leert kennen op een wijze waardoor men eigen mogelijkheden kan benutten en beperkingen kan aanvaarden.
In termen van kosten van zorgconsumptie en andere maatschappelijke kosten betekent dit niet alleen een vaak blijvende reductie van zorgconsumptie van de client in heden en toekomst. Doordat iemand humaner en gevoelvoller met zichzelf en anderen leert omgaan, gaat hij ook beter zorgen voor anderen. Vooral kinderen zullen hiervan profiteren, maar ook ouders, vrienden en collegae. In deze zin betaalt een persoonsgerichte aanpak zoals clientgerichte psychotherapie zichzelf meer dan dubbel en dwars terug. Dat is ook een kracht van clientgerichte psychotherapie.